Jończy Romuald, Boichuk Nataliia (2026). Nierejestrowane wyludnienie, migracje i zatrudnienie. Wnioski z badań mikrospisowych w wybranych wsiach Polski. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Monografia przygotowana została na podstawie wyników badań będących efektem współpracy Centrum Badań Migracji, Depopulacji i Rozwoju Uniwersytetu Opolskiego z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Jej nowatorstwo polega przede wszystkim na przeniesieniu autorskiej metody mikrospisów etnosondażowych opracowanej przez Romualda Jończego na poziom ogólnopolski.
Badania zostały przeprowadzone w wybranych 26 miejscowościach kraju przy pomocy kilkudziesięcioosobowego zespołu współpracowników z innych ośrodków akademickich (Wrocławia, Krakowa, Lublina, Białegostoku, Olsztyna, Rzeszowa, Słupska, Kielc i Warszawy). Dowodzą one powszechności zjawiska nierejestrowanej migracji definitywnej.
Co jeszcze istotniejsze – badania te sygnalizują, że proces wyludnienia peryferyjnych obszarów wiejskich jest powszechny i znacznie bardziej zaawansowany niż wskazują dane statystyki publicznej, a procesy depopulacji na peryferyjnych obszarach wiejskich na ogół osiągnęły już stan, który oficjalne prognozy przewidują dopiero za 20–30 lat.
Praca zawiera również sporo danych i wniosków dotyczących m.in. struktury demograficznej ludności wsi, procesów odpływu młodzieży (i feminizacji tego odpływu), aktywności i aktywizacji pracowniczej ludności wsi w kraju i za granicą. Różne lokalizacje badanych wsi pozwalają ponadto na sformułowanie szeregu cennych wniosków i hipotez odnoszących się do zróżnicowań w układzie przestrzennym kraju i w kontekście historycznych uwarunkowań rozwoju.
Jak stwierdzają recenzenci pracy, wykorzystana procedura badawcza jest nie tylko intrygująca poznawczo, ale także pozwala na postawienie wielu tez i hipotez odnoszących się do istoty polityki państwa polskiego.
Jończy Romuald, Romaniszyn Krystyna (2025). W poszukiwaniu lepszego życia. Migracje młodzieży ze wsi i mniejszych miast do ośrodków metropolitalnych – w świetle autobiografii. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Książka stanowi analizę wyników badań zrealizowanych we współpracy Centrum Badań Migracji, Depopulacji i Rozwoju Uniwersytetu Opolskiego z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Głównym celem pracy jest rozpoznanie przyczyn i okoliczności wyjazdów, czynników wpływających na decyzje życiowe oraz potencjalnych warunków powrotów młodzieży pochodzącej z obszarów peryferyjnych Polski i masowo migrującej – na ogół po maturze – do dużych ośrodków regionalnych.
W badaniach wykorzystano opracowaną przez Romualda Jończego metodę analizy studiów autobiograficznych. Studia te – w formie autobiograficznych esejów skoncentrowanych na czynnikach determinujących losy, decyzje, rozterki i zamiary młodzieży – przygotowało kilkudziesięciu młodych ludzi – absolwentów studiów, którzy przybyli na studia do Wrocławia z różnych zakątków kraju i miejscowości różnej wielkości. Wyniki badań zostały niezależnie i z osobna zinterpretowane przez dwójkę autorów: Romualda Jończego – ekonomistę, regionalistę i migrantologa oraz Krystynę Romaniszyn – socjologa i antropologa.
Recenzenci podkreślają nowatorstwo, interdyscyplinarność i oryginalność tej pracy wynikające z materiału badawczego i perspektywy interpretacyjnej. Jak zwracają uwagę, „zastosowane podejście pozwoliło zobaczyć proces migracji od środka – z perspektywy doświadczeń, emocji i refleksji samych uczestników. Przekracza to czysto ekonomiczne wyjaśnienie migracji i pozwala wychwycić indywidualne strategie życiowe, negocjowanie pomiędzy światem rodzinnej miejscowości a światem wielkiego miasta, rolę relacji rodzinnych i sieci znajomości. To szczególnie cenny walor, bo odsłania emocje i rozterki oraz pozwala pokazać migrację jako zjawisko biograficzne silnie związane z tożsamością i poczuciem zakorzenienia”.
Praca – co również podkreślono w recenzjach – „powinna zainteresować nie tylko badaczy, ale również szerokie grono decydentów politycznych. Ukazuje bowiem ważny fragment polskiej rzeczywistości”.